Jeśli czytałeś dwie poprzednie części, mogło ci zostać w głowie pewne zgrzytnięcie. Z jednej strony Kurs mówi, że w świecie rzeczywistym nie ma budynków ani sklepów. Z drugiej – że w szczęśliwym śnie okoliczności mogą się nie zmienić ani o milimetr. Jedno i drugie nie może być opisem tego samego stanu.
I nie jest. To są dwa różne miejsca na tej samej drodze, a Kurs mówi o nich w taki sposób, że bardzo łatwo je skleić. Spróbujmy je rozdzielić, bo od tego zależy, czego właściwie ćwiczysz.
Ken Wapnick używał do tego obrazu, który Kurs sam podsuwa: drabiny. Najniższy szczebel to utożsamienie z fizyczną, psychologiczną jaźnią – z doświadczeniem siebie jako ciała w materialnym świecie. Najwyższy to przyjęcie Przebłagania i osiągnięcie świata rzeczywistego. A potem dzieje się rzecz, której żadna drabina w przyrodzie nie robi: ona znika. Wapnick pisze, że kiedy osiągamy ten stan, drabina znika i jesteśmy z powrotem w Niebie, którego nigdy naprawdę nie opuściliśmy.
Zapamiętaj to, bo w tym jednym zdaniu mieści się cała pointa: szczeble są trzy, a Niebo nie jest czwartym.
Szczebel pierwszy: koszmar
Kurs nie owija tego w watę. Rozdział trzynasty zaczyna się od zdania, które brzmi jak diagnoza psychiatryczna, i nią jest:
„Świat widziany przez ciebie jest systemem urojeń tych, których wina doprowadziła do szaleństwa. Przyjrzyj się dokładnie temu światu, a zdasz sobie sprawę, że tak jest. Bo ten świat jest symbolem kary i wszystkie prawa zdające się nim rządzić są prawami śmierci.” (T 823,2-4)
Dalej idzie wyliczenie: dzieci rodzą się w bólu, dorastanie wiąże się z cierpieniem, ciała słabną i są składane w ziemi. A w środku tej listy jedno zdanie o szczególnym ciężarze: „co jest najbardziej chorym ze wszystkich przeświadczeń – zdają się tracić to, co miłują” (T 823,9).
I wniosek, który zamyka sprawę:
„Gdyby to był świat rzeczywisty, Bóg byłby okrutny.” (T 824,1)
To jest pierwszy szczebel. Nie jest nim „bycie w świecie” – jest nim interpretacja, w której świat może cię skrzywdzić albo uratować. Z tej interpretacji bierze się wszystko, o czym była pierwsza część: świat niedostatku, w którym „zaprawdę potrzebujesz rzeczy” i w którym znajdujesz się dlatego, „że ci czegoś brakuje” (T 900,4-5).
A ponieważ to interpretacja, ma autora. Kurs wskazuje go bez ogródek: „Ty jesteś tym, który śni świat snów” (T 2117,1).
Szczebel drugi: szczęśliwy sen
Tu pojawia się pytanie, które zadaje sobie każdy, kto przeczyta powyższe: skoro to wszystko jest snem, to dlaczego Kurs po prostu nas nie budzi?
Odpowiedź jest jednym z najczulszych fragmentów całej książki i warto przeczytać go w całości:
„Tak lękiem napawający jest ten sen, tak pozornie rzeczywisty, że nie może się on przebudzić do rzeczywistości bez potu przerażenia i krzyku śmiertelnej trwogi, jeśli jego przebudzenia nie poprzedziłby łagodniejszy sen, pozwalający jego spokojniejszemu umysłowi z radością powitać – zamiast lękać się – Głos wołający z miłością, aby go przebudzić; łagodniejszy sen, w którym jego cierpienie zostało uzdrowione i w którym jego brat był jego przyjacielem.” (T 2117,4)
Zwróć uwagę, że Kurs podaje tu treść szczęśliwego snu, i to w dwóch obrazach. Nie „lepsze życie”, nie „spełnione pragnienia”. Uzdrowione cierpienie i brat, który jest przyjacielem. Tyle. I zaraz dodaje, czyj to był pomysł: „Wolą Boga było, by przebudził się łagodnie i z radością” (T 2117,5), a następny akapit zaczyna się od zaproszenia, które można potraktować jak instrukcję: „Przyjmij sen, który On dał zamiast twojego” (T 2118,1).
W trzynastym rozdziale to samo pada w jednym zdaniu:
„Wpierw będziesz śnił o pokoju, po czym się doń przebudzisz. Twoja pierwsza zamiana tego, coś uczynił, na to, czego chcesz, jest zamianą koszmarów na szczęśliwe sny miłości.” (T 899,1-2)
Co to znaczy w praktyce. Stoisz przed tym samym sklepem. Kolejka jest dokładnie tak samo długa. Kupujesz to, co trzeba. Tylko że nie oczekujesz już od tego zakupu, że cię zbawi, a człowieka przed tobą nie widzisz jako przeszkody. Forma zostaje. Znika osąd.
Wapnick upierał się przy tym bardzo stanowczo i warto to powtórzyć, bo tu ucieka najwięcej studentów: szczęśliwe sny nie są obietnicą przyjemniejszego życia w świecie. Nie chodzi o lepszą pracę i spokojniejszy dom w nagrodę za praktykę. Szczęśliwy sen zdarza się w umyśle, bo nic poza umysłem nie istnieje.
I jeszcze jedno, żeby nie było wątpliwości, czym ten szczebel jest: snem. Ćwiczenia mówią o nim wprost:
„Szczęśliwe sny, zsyłane przez Ducha Świętego, są różne od snów świata (…) Jego szczęśliwe sny są zwiastunami świtania prawdy w umyśle. Prowadzą od spania do łagodnego przebudzenia, tak, że sny mijają.” (C 1062,1.3-4)
Prowadzą od spania do przebudzenia. Czyli same jeszcze są spaniem – tyle że takim, z którego da się wstać bez krzyku.
Szczebel trzeci: świat rzeczywisty
Opis świata rzeczywistego znasz z pierwszej części. Kurs buduje go z samych zaprzeczeń: nie ma budynków, nie ma ulic, po których ludzie chodzą „sami i osobni”, nie ma sklepów, nie ma straty (T 891,1-6). Łatwo z tego wyciągnąć, że mowa o jakimś innym miejscu.
Tyle że sześć akapitów dalej ten sam podrozdział mówi coś, co temu przeczy – jeśli czytać go jako opis miejsca:
„I z tego bezpiecznego miejsca będzie rozglądał się spokojnie dookoła, rozpoznając, że świat jest z nim jednym.” (T 897,7)
Rozgląda się. Dookoła. Czyli nadal postrzega. Wapnick podkreślał to konsekwentnie: świat rzeczywisty to stan umysłu, nie miejsce, i zostaje w nim ktoś, kto patrzy – tyle że patrzy na świat rozpoznany jako nierzeczywisty, bez śladu winy w spojrzeniu. Dlatego nazywał ten stan przedostatnim krokiem, nie ostatnim.
Sam Kurs mówi to jeszcze prościej, odbierając światu rzeczywistemu status celu:
„Świat rzeczywisty jest drogą, która wiedzie cię do przypomnienia sobie tego jednego, co jest całkowicie prawdziwe i całkowicie twoje.” (T 898,4)
Drogą. Nie miejscem docelowym. Szczytem drabiny, a nie tym, co jest za drabiną.
Dlaczego Kurs raz mówi tak, a raz inaczej
W tym momencie uważny czytelnik ma prawo się zbuntować, bo jest w Kursie zdanie, które wygląda, jakby przewracało wszystko, co dotąd ustaliliśmy:
„W twojej relacji Duch Święty łagodnie umieścił świat rzeczywisty; świat szczęśliwych snów, z których przebudzenie jest tak łatwe i naturalne.” (T 1345,4)
Świat rzeczywisty jest światem szczęśliwych snów? Po tym, jak przed chwilą starannie je rozdzielaliśmy?
To jest dobry moment, żeby poznać narzędzie, które rozbraja nie tylko to zdanie, ale kilkanaście innych, na których studenci Kursu się wykładają. Wapnick nazywał je dwoma poziomami i uczył o nim od połowy lat siedemdziesiątych.
Poziom pierwszy to wymiar metafizyczny. Świat fizyczny jest złudzeniem, nas tu w ogóle nie ma, a Bóg – skoro nie zna tego, co nierzeczywiste – nie wie o naszych indywidualnych jaźniach. Poziom drugi to strona praktyczna, która nie zajmuje się różnicą między prawdą a złudzeniem, tylko różnicą wewnątrz złudzenia: między słusznym a mylnym umysłem, przebaczeniem a osądem.
I teraz rzecz kluczowa, na którą Wapnick zwracał uwagę: te dwa poziomy nigdzie w Kursie nie są nazwane, a w tekście przeplatają się ze sobą – czasem nawet w obrębie jednego zdania. W „Orędziu Kursu cudów” tłumaczy, dlaczego inaczej być nie mogło:
„nondualistyczna prawda musi być nam prezentowana w dualistycznym i zrozumiałym języku złudnego świata czasu i przestrzeni”
Dlatego, pisze dalej, Kurs cudów ma dwa poziomy – metafizyczny i praktyczny – i dopiero przez ich integrację student jest w stanie zobaczyć prawdziwą moc tej książki.
Wróćmy więc do zdania o świecie szczęśliwych snów. To nie jest definicja. To jest zdanie z poziomu drugiego, powiedziane do kogoś, kto jest w relacji, w czasie i w ciele – i mówi mu: idziesz w dobrą stronę, a różnica między tym, co masz teraz, a końcem drogi, jest mniejsza, niż myślisz. Z poziomu pierwszego oba stany są snem i rzeczywiście niczym się nie różnią. Z poziomu drugiego różnią się tym, ile winy w nich jeszcze zostało.
Sprzeczności nie ma. Jest zmiana perspektywy w połowie akapitu – i tyle.
Niebo, czyli znikająca drabina
Zostaje czwarte pojęcie, i tu trzeba być precyzyjnym, bo właśnie w tym miejscu najłatwiej o duchową inflację.
Wapnick w swoim słowniku pojęć Kursu definiuje Niebo tak:
„niedualistyczny świat poznania, w którym mieszkają Bóg i Jego stworzenie w doskonałej jedności Jego Woli i ducha; choć wyłączający świat postrzegania, Niebo może być tu odzwierciedlone w świętej relacji i w świecie rzeczywistym”
Dwa słowa niosą tu całą wagę. Wyłączający – Niebo nie zawiera postrzegania, więc nie jest lepszą jego wersją. I odzwierciedlone – świat rzeczywisty jest lustrem Nieba, a nie jego przedsionkiem, do którego się wchodzi.
Kurs mówi to samo jednym pytaniem, które pada tuż przed wzmianką o ostatnim kroku: „Jaka potem będzie potrzeba widzenia?” (T 1455,7). Dopóki jest potrzeba widzenia, jesteś na drabinie. Niebo zaczyna się tam, gdzie ta potrzeba ustaje.
A kto robi ten ostatni ruch? Kurs odpowiada bez marginesu na negocjacje:
„Gdy będziesz postrzegał siebie samego bez oszustwa, wtedy zaakceptujesz świat rzeczywisty w miejsce tego fałszywego, któryś uczynił. A wtedy twój Ojciec pochyli się nad tobą i uczyni dla ciebie ostatni krok, unosząc cię do Siebie.” (T 745,4-5)
Jedno zdanie, a mieszczą się w nim trzy szczeble i to, kto wykonuje który ruch. Ty postrzegasz siebie bez oszustwa. Ty akceptujesz świat rzeczywisty. A potem Ojciec pochyla się nad tobą – i to już nie jest twoja czynność.
Dlatego Niebo nie jest szczeblem. Nie da się go osiągnąć, bo nie jest na drodze. Jest tym, co zostaje, gdy droga przestaje być potrzebna. „Jednak Niebo jest pewne. Ono snem nie jest” (T 1345,2-3).
Po co ci ta mapa
Nie po to, żeby wiedzieć, gdzie jesteś. Tego i tak nie da się rzetelnie ocenić, a ocenianie siebie to jest dokładnie ta czynność, która według Kursu zasłania rzeczywistość.
Ta mapa służy do dwóch rzeczy, obu bardzo praktycznych.
Po pierwsze – żeby nie czekać na szczebel trzeci zamiast ćwiczyć drugi. Nie masz dziś do zrobienia świata bez sklepów. Masz do zrobienia jedną kolejkę, w której ktoś cię zirytował. To jest cała robota i ona jest dostępna natychmiast.
Po drugie – żeby nie brać drugiego szczebla za czwarty. Spokój, który przychodzi po przebaczeniu, bywa tak wyraźny, że łatwo uznać go za koniec drogi. Nie jest. Jest łagodniejszym snem – i to dokładnie tym, który Bóg dał ci w miejsce poprzedniego.
I na koniec zdanie, które mówi o podziale pracy między tobą a Bogiem lepiej niż cały ten artykuł:
„Bóg sam wykona ten ostateczny krok. Nie odmawiaj tych małych kroków, o które On prosi, byś ty uczynił do Niego.” (C 1477,6-7)
Małe kroki do Niego są twoje. Ostatni nie jest i nigdy nie miał być. To nie jest zła wiadomość – to jedyny powód, dla którego ta droga w ogóle może się udać.
Dodaj komentarz